Wat stress nu echt met je lichaam doet (en wat jij eraan kunt doen)

Stress… wie heeft er met perioden geen last van? Op zich is dat geen probleem want stress heeft zijn nuttige kanten. Erger wordt het wanneer stress een vast en groot onderdeel gaat uitmaken van je dag. En dat de negatieve gevolgen ervan de positieve overschaduwen.

Iedereen weet dat stress niet gezond is en dat je er beter iets aan doet. Maar hoe dat precies in mekaar zit, wilde ik wel eens uitzoeken.

Stress en je hersenen

Als ik aan het brein denk, denk ik aan dé specialist op dat vlak: neuroloog Theo Compernolle. Ik heb al een paar keer de kans gehad om hem te ontmoeten en een lezing van hem bij te wonen. Hij slaagt er telkens in weer wat eyeopeners mee te geven, zoals ‘multitasken kan niet’ en ‘je onderbuikgevoel volgen is meestal niets meer dan een gok met gelijke kansen’. Hij doet dat niet zonder inzicht te geven in hoe de hersenen werken. En zo begin ik ook graag deze blogpost over stress, want je hebt drie typen breinen:

  • Het rationele brein (neocortex)
  • Het emotionele brein (limbisch stelsel)
  • Het instinctieve brein, ook wel het reptielenbrein genoemd (sensori-motorisch)

De hypothalamus maakt deel uit van je emotionele deel van het brein, het limbisch stelsel, en stuurt onder andere het zenuwstelsel aan.

Stress en je lichaam

Nu, wat gebeurt er als je een stressvolle situatie hebt? Wel, de hypothalamus zet dan twee systemen in werking. Het sympathisch zenuwstelsel zorgt quasi onmiddellijk voor de ‘vecht- of vluchtreactie’, zodat we klaar zijn voor actie.

De spieren spannen zich aan, de bloeddruk en hartslag gaan omhoog, we gaan zweten (zodat we na de actie beter afkoelen), de spieren krijgen bloed dat onttrokken word aan de organen en de spijsvertering vertraagt.

Kortom: het sympathisch zenuwstelsel (het gaspedaal zeg maar) maakt ons klaar voor de actie. Na een tijdje treedt ook een tweede systeem in werking. De hypofyse laat de bijnieren cortisol aan te maken. Cortisol laat de bloedsuikerspiegel en stofwisseling stijgen.

De gevolgen van stress

Op zich doet Cortisol dus niets verkeerd, maar bij chronische stress heb je dus continu een hoog cortisolniveau en dat geeft problemen. Je gaspedaal staat met andere woorden continu in werking. Het sympathisch zenuwstelsel doet haar werk, maar wordt niet afgewisseld door het parasympathisch zenuwstelsel (de rem zeg maar) dat ervoor zorgt dat de ademhaling weer normaal wordt, de spierspanning daalt, het voedsel weer verteerd word en het herstel in actie komt.

De gevolgen van langdurige stress zijn niet gering: er kunnen al snel lichamelijke klachten als nek- en rugpijn, maag- en darmproblemen en huiduitslagen optreden. Doe je er niets aan dan kunnen ook mentale klachten volgen zoals besluiteloosheid, concentratieproblemen, angstgevoelens en depressie of burn-out volgen.

Wat je eraan kunt doen (en minder stressen is niet hét antwoord ;))

Het antwoord is simpel: een goeie balans vinden tussen spannings- (want die kan je nooit helemaal uitsluiten) en rustmomenten in je lichaam. De pieken van de spanningsmomenten maken niet zoveel uit, zolang je ze maar regelmatig afwisselt met rustmomenten. Dit is dus geen pleidooi om een ganse dag te stressen en je dan ’s avonds te gaan ontladen in de fitness of op de yogamat. Natuurlijk is sport goed, maar je zou meer bijkomende rustmomenten tussendoor moeten vinden om de balans te houden. Dat kan met redelijk simpele en kleine dingen, zoals mindfulness, een kleine ademhalingsoefening, een stapmeditatie (alert zijn van hoe je je voeten plaats) als je een koffie gaat halen, een luchtje scheppen en goed op je ademhaling letten enz.

Wanneer je al langer met stress kampt is het zinvol om eerst je standaard rustpunt terug naar een aanvaardbaar niveau te brengen.

Je kunt daarbij op alledrie je breinen werken: met cognitieve therapie op je rationele brein en met relaxatie- en ademhalingsoefeningen en gezonde voeding op je emotionele en instinctieve brein. Groei en herstel vinden automatisch plaats bij ontspanning van een van beide.

Sowieso start alles met terug te leren om te ‘voelen”. De meeste mensen met chronische stress blinken uit in het negeren van bepaalde signalen die het lichaam stuurt. Pas wanneer de grenzen al zijn overschreden en we effectief klachten hebben, merken we dat we gas moeten terugnemen. Voelen begint met regelmatig stil te staan bij een aantal dingen, bijvoorbeeld: ‘Hoe adem ik?’ en ‘Hoe voelt mijn lichaam aan?’ (bv. met een denkbeeldige bodyscan van top tot teen).

Ik ben er zelf ook geweest. Mijn nul-rustpunt lag continu te hoog en ik erkende de signalen niet die mijn lichaam uitstuurde. Ik wist simpelweg niet dat ik regelmatig kleine rustpunten moest inbouwen.

Als ik dan eens op tijd stopte op het werk of in de sportclub geraakte, dacht ik dat ik goed bezig was. Nu weet ik inmiddels beter, dankzij een heel traject om mijn cognitieve brein (via literatuur, maar ook verschillende gesprekken), emotionele en instinctieve brein aan te spreken (via onder andere een inspirerend weekend kennismaking met relaxatietechnieken, gezonde voeding en een blog te beginnen rond gezonde levensstijl :-)). Na een jaar kan ik oprecht zeggen dat het werkt.

Meer weten? Enkele tips!

  • Dit Ted- filmpje vat alles beknopt en helder samen.
  • Heb je graag wat begeleiding? De app van Rituals ondersteunt je bij een aantal yoga-, meditatie-, mentale en fysieke ontspanningsoefeningen. Je kiest zelf wat jou het meest ligt en hoeveel tijd je eraan spendeert.
  • Het boek ‘Beter omgaan met stress’ van Theo Compernolle. Dit fragment bevat ook stress- en alarmsignalen om te herkennen hoe het met jouw stressniveau gesteld is.

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *